Główny nurt spraw frankowych dotyczy kredytów hipotecznych zaciąganych przez konsumentów na własne cele mieszkaniowe. Jednak kredyty powiązane z kursem franka szwajcarskiego (lub innych walut obcych) były również udzielane przedsiębiorcom na cele związane z prowadzoną działalnością gospodarczą lub na różnego rodzaju inwestycje (np. zakup dodatkowych nieruchomości). Czy tacy kredytobiorcy, niebędący typowymi konsumentami, również mają szansę zakwestionować swoje umowy przed sądem?
Problem: Brak Statusu Konsumenta i Ochrony Przed Klauzulami Abuzywnymi
Podstawowym narzędziem prawnym wykorzystywanym w „konsumenckich” sprawach frankowych jest zarzut abuzywności (niedozwolonego charakteru) klauzul umownych, oparty m.in. na art. 385¹ Kodeksu cywilnego oraz unijnej Dyrektywie 93/13. Ta szczególna ochrona jest jednak zarezerwowana dla konsumentów – osób fizycznych dokonujących czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z ich działalnością gospodarczą lub zawodową. 1
Co do zasady, przedsiębiorca działający w ramach swojej działalności nie jest traktowany jak konsument. Oznacza to, że nie może on bezpośrednio powoływać się na przepisy dotyczące klauzul abuzywnych w umowach konsumenckich. Banki często wykorzystują ten argument, twierdząc, że przedsiębiorcy powinni byli lepiej rozumieć ryzyko i mechanizmy umowy.
Czy To Koniec Drogi? Alternatywne Podstawy Prawne dla Przedsiębiorców
Mimo braku możliwości bezpośredniego skorzystania z ochrony konsumenckiej, przedsiębiorcy posiadający kredyty walutowe nie są pozbawieni całkowicie możliwości ich kwestionowania. Istnieją inne podstawy prawne, na które można próbować się powołać:
- „Przedsiębiorca na Prawach Konsumenta” (Ograniczone Zastosowanie): Od 2021 roku w polskim prawie funkcjonuje kategoria „przedsiębiorcy na prawach konsumenta”. Dotyczy to osób fizycznych prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą (JDG), które zawierają umowę bezpośrednio związaną z ich działalnością, ale niemającą dla nich charakteru zawodowego. W praktyce oznacza to, że niektóre przepisy ochronne (w tym dotyczące klauzul abuzywnych) mogą znaleźć zastosowanie do takich umów.
- Czy dotyczy to kredytów frankowych? Zastosowanie tej konstrukcji do starych umów frankowych jest skomplikowane i dyskusyjne. Musiałoby zostać wykazane, że umowa kredytowa, choć wzięta „na firmę”, nie miała charakteru zawodowego wynikającego z głównego przedmiotu działalności przedsiębiorcy. Jest to trudne do udowodnienia i stanowi raczej wyjątek niż regułę.
- Ogólne Zasady Prawa Cywilnego (Dotyczące Wszystkich Umów): Nawet jeśli ochrona konsumencka nie ma zastosowania, umowę można próbować podważyć na podstawie ogólnych przepisów Kodeksu cywilnego, argumentując, że:
- Umowa (lub jej część) jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 KC): Można dowodzić, że skrajnie niekorzystne dla kredytobiorcy i arbitralne mechanizmy przeliczeniowe (np. dotyczące spreadu walutowego) naruszają fundamentalne zasady uczciwości i słuszności obrotu, co prowadzi do nieważności.
- Umowa jest sprzeczna z naturą (właściwością) stosunku zobowiązaniowego (art. 353¹ KC): Można argumentować, że sposób ustalania wysokości zobowiązania i rat był tak jednostronny i nieprzewidywalny, że naruszał istotę umowy kredytu, dając bankowi nieograniczoną swobodę w kształtowaniu zobowiązania.
- Wady oświadczenia woli (np. błąd – art. 84 KC): Teoretycznie możliwe jest powołanie się na błąd co do treści czynności prawnej (np. niezrozumienie mechanizmu ryzyka walutowego), jednak jest to znacznie trudniejsze do udowodnienia w przypadku przedsiębiorcy, od którego wymaga się wyższej staranności i świadomości ryzyka biznesowego.
Wyższy Standard Staranności i Orzecznictwo
Należy pamiętać, że sądy przykładają wyższą miarę staranności do przedsiębiorców niż do konsumentów. Zakłada się, że przedsiębiorca ma większą wiedzę, doświadczenie i możliwości oceny ryzyka związanego z zaciąganymi zobowiązaniami. Dlatego udowodnienie, że bank naruszył ogólne zasady prawa cywilnego w stopniu uzasadniającym nieważność umowy, jest w przypadku przedsiębiorcy trudniejsze.
Orzecznictwo sądowe w sprawach „frankowych” dotyczących przedsiębiorców jest znacznie mniej liczne i mniej jednolite niż w sprawach konsumenckich. Istnieją wyroki korzystne dla przedsiębiorców, ale droga do ich uzyskania jest bardziej wymagająca i niepewna.
Podsumowanie – Szanse i Ryzyka
Choć przedsiębiorcy i inwestorzy nie mogą wprost korzystać z ochrony przed klauzulami abuzywnymi jak konsumenci, nie są całkowicie pozbawieni możliwości walki sądowej o swoje kredyty walutowe. Możliwe jest powoływanie się na ogólne zasady prawa cywilnego, a w bardzo specyficznych przypadkach jednoosobowych działalności gospodarczych – na status „przedsiębiorcy na prawach konsumenta”.
Trzeba jednak jasno powiedzieć: proces taki jest trudniejszy, bardziej skomplikowany i obarczony większym ryzykiem niż standardowa sprawa konsumencka. Sukces zależy od wielu czynników, w tym od konkretnych zapisów umowy, okoliczności jej zawarcia oraz argumentacji prawnej opartej na ogólnych zasadach prawa.
Jeśli jesteś przedsiębiorcą i posiadasz kredyt powiązany z kursem waluty obcej, Twoja sytuacja wymaga szczególnie wnikliwej i indywidualnej analizy prawnej. Konieczna jest ocena umowy pod kątem nie tylko klauzul abuzywnych, ale przede wszystkim zgodności z ogólnymi zasadami prawa cywilnego.
Nasza kancelaria posiada doświadczenie również w analizie i prowadzeniu spraw dotyczących kredytów walutowych zaciągniętych przez przedsiębiorców. Skontaktuj się z nami, aby omówić Twoją konkretną sytuację i ocenić możliwości działania.
Disclaimer: Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy.
