Unieważnienie umowy kredytu frankowego przez sąd to przełomowy moment. Wiadomo już, że umowa jest nieważna od samego początku. Ale jak w praktyce wygląda rozliczenie finansowe między Tobą a bankiem? Kto komu i ile ma zwrócić? Odpowiedź na to pytanie opiera się na fundamentalnej zasadzie prawa cywilnego, potwierdzonej przez Sąd Najwyższy w kluczowej uchwale dla frankowiczów (III CZP 6/21 z 7 maja 2021 r.) – teorii dwóch kondykcji.
Czym Jest „Teoria Dwóch Kondykcji”?
Nazwa brzmi skomplikowanie, ale zasada jest logiczna. Teoria ta mówi, że po unieważnieniu umowy, która od początku była nieważna, powstają dwa niezależne od siebie roszczenia o zwrot tzw. nienależnego świadczenia:
- Roszczenie Kredytobiorcy wobec Banku: Ty masz prawo żądać od banku zwrotu wszystkiego, co świadczyłeś na podstawie nieważnej umowy – czyli sumy wszystkich zapłaconych rat kapitałowo-odsetkowych, prowizji, opłat, składek ubezpieczeniowych itp.
- Roszczenie Banku wobec Kredytobiorcy: Bank ze swojej strony ma prawo żądać od Ciebie zwrotu kwoty kapitału, którą faktycznie Ci wypłacił na początku (bez odsetek umownych, prowizji itp., tylko czysty kapitał).
Najważniejsze jest słowo: NIEZALEŻNE. To dwa osobne byty prawne.
Co To Oznacza w Praktyce? (Dlaczego Bank Nie Może Po Prostu „Odliczyć” Kapitału?)
Niezależność tych dwóch roszczeń ma ogromne znaczenie w praktyce sądowej i rozliczeniach:
- Brak Automatycznego Potrącenia przez Sąd: Gdy Ty pozywasz bank o zwrot swoich wpłat, sąd zajmuje się TYLKO Twoim roszczeniem. Nie może automatycznie „odliczyć” od zasądzanej na Twoją rzecz kwoty kapitału, który bank uważa za należny od Ciebie. Sąd rozpatruje to, czego Ty dochodzisz w pozwie.
- Bank Musi Działać Osobno: Jeśli bank chce odzyskać wypłacony kapitał, musi podjąć aktywne i odrębne działania prawne. Zazwyczaj oznacza to konieczność:
- Złożenia przeciwko Tobie osobnego pozwu o zapłatę kapitału, lub
- Zgłoszenia tzw. pozwu wzajemnego w ramach Twojej sprawy, lub
- (Co najmniej) Zgłoszenia formalnego zarzutu potrącenia, ale tylko jeśli jego roszczenie jest już wymagalne i udowodnione – co często nie ma miejsca na etapie rozpatrywania Twojego pozwu.
- Potrącenie Jako Osobna Czynność: Oczywiście, ostatecznie do potrącenia może dojść (i często dochodzi po wygranej sprawie), ale wymaga to albo porozumienia stron, albo złożenia przez jedną ze stron formalnego oświadczenia o potrąceniu, gdy obie wierzytelności (Twoja zasądzona wyrokiem i banku o zwrot kapitału) są już wymagalne i bezsporne. Teoria dwóch kondykcji zapobiega „domyślnemu” saldowaniu przez sąd.
Dlaczego Sąd Najwyższy Wybrał Tę Teorię? (Ochrona Konsumenta)
Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 6/21 jednoznacznie opowiedział się za stosowaniem teorii dwóch kondykcji w sprawach frankowych, odrzucając konkurencyjną „teorię salda” (która zakładałaby, że zwrot należy się tylko stronie, która per saldo świadczyła więcej). Dlaczego?
- Ochrona Konsumenta: Teoria dwóch kondykcji lepiej chroni interesy konsumenta, który zawarł umowę z wadliwymi, narzuconymi przez bank klauzulami.
- Przejrzystość Rozliczeń: Rozdzielenie roszczeń czyni sytuację prawną i finansową bardziej klarowną.
- Mobilizacja Banku: Zmusza bank (profesjonalistę, który stworzył wadliwą umowę) do aktywnego dochodzenia swojego roszczenia, poniesienia związanych z tym kosztów (np. opłaty sądowej od pozwu o zwrot kapitału) i ryzyka.
- Zapobieganie „Ukrytemu” Potrąceniu: Uniemożliwia bankowi sytuację, w której jego potencjalnie sporne lub nawet przedawnione roszczenie o kapitał byłoby automatycznie uwzględniane przy zasądzaniu zwrotu rat dla konsumenta.
Jak Teoria Dwóch Kondykcji Chroni Frankowicza? (Podsumowanie Korzyści)
- Pełna Widoczność Twojego Roszczenia: Możesz pozwać bank o zwrot całej sumy wpłaconych świadczeń, co jasno pokazuje skalę Twojej krzywdy finansowej.
- Bank Musi Udowodnić Swoje Racje: Ciężar udowodnienia i dochodzenia roszczenia o zwrot kapitału spoczywa na banku.
- Kluczowa Możliwość Podniesienia Zarzutu Przedawnienia: Ponieważ roszczenie banku o zwrot kapitału jest niezależne, możesz skutecznie bronić się zarzutem przedawnienia tego roszczenia (jeśli upłynął 3-letni termin od momentu, gdy bank dowiedział się o kwestionowaniu umowy). To najdalej idąca korzyść tej teorii! (Więcej o tym pisaliśmy w artykule o przedawnieniu roszczenia banku).
- Równowaga Procesowa: Zapewnia większą równowagę stron w procesie sądowym.
Podsumowanie
Teoria dwóch kondykcji to fundamentalna zasada rządząca rozliczeniami po unieważnieniu umowy frankowej, potwierdzona przez Sąd Najwyższy. Stanowi ona, że roszczenia kredytobiorcy o zwrot rat i banku o zwrot kapitału są odrębne i niezależne. Chroni to konsumentów przed automatycznym potrącaniem kapitału przez bank i – co najważniejsze – otwiera drogę do skutecznego podnoszenia zarzutu przedawnienia roszczenia banku. Zrozumienie tej teorii jest kluczowe dla pełnego obrazu Twojej sytuacji prawnej i finansowej w sporze z bankiem.
Masz pytania dotyczące rozliczeń w Twojej sprawie frankowej w kontekście teorii dwóch kondykcji? Skontaktuj się z nami – wyjaśnimy wszelkie zawiłości i zadbamy o ochronę Twoich interesów.
Disclaimer: Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy.
